Andrei Tarkovsky Makoto Shinkai Solaris Weathering With You Your Name

บันทึกในวันวัยที่ Weathering With You ของชินไก ไม่ได้ทำให้ ‘หัวใจเต้นแรง’ ไปกว่า Solaris ของทาร์คอฟสกี

Home / Editor's cut / บันทึกในวันวัยที่ Weathering With You ของชินไก ไม่ได้ทำให้ ‘หัวใจเต้นแรง’ ไปกว่า Solaris ของทาร์คอฟสกี

ท่ามกลางความคึกคักของหนังกระแสหลักและหนังอาร์ตเฮ้าส์ในโรงหนังบ้านเราจากรอบสัปดาห์ที่ผ่านมา ผมพบว่าหนังสองเรื่องจากสองฟากฝั่งที่ตัวเองได้รับชมมานั้น กลับสร้างความรู้สึกเชิงเปรียบเทียบบางอย่างให้เกิดขึ้นภายในหัวโดยไม่ตั้งใจ …ทั้งยังสร้างความน่าประหลาดใจอยู่ในที

หนึ่ง, คือ Weathering With You หนังอนิเมะที่สร้างรายได้ระดับปรากฏการณ์เรื่องล่าสุดของ มาโกโตะ ชินไก -เจ้าของผลงานที่ผมหลงรักสุดใจอย่าง Your Name (2016)- ที่เข้าฉายในวงกว้าง และสอง, คือ Solaris หนังอวกาศอภิปรัชญาสุดคลาสสิกจากรัสเซียเมื่อปี 1972 ของผู้กำกับชั้นครูผู้ล่วงลับ อันเดร ทาร์คอฟสกี ที่เข้าฉายแบบจำกัดโรงไปเพียงสองรอบเท่านั้น

หากถามว่าหนังทั้งสองเรื่องที่ดูเหมือนจะ ‘อยู่กันคนละโลก’ โดยสิ้นเชิงนี้ ดันอุตริมาเทียบเคียงกันอยู่ในหัวของผมได้อย่างไร? …ผมคิดว่ามันน่าจะเป็นเรื่องของสิ่งที่ทำให้ ‘หัวใจเต้นแรง’ ทั้งขณะรับชมและหลังรับชมล้วนๆ

Solaris

สำหรับ Solaris ที่ผมได้ดูเมื่อวันเสาร์สุดท้ายของเดือนที่ผ่านมาท่ามกลางผู้ชมเกือบเต็มโรงใหญ่ เล่าถึงนักจิตวิทยาหนุ่มที่ถูกส่งตัวไปคลี่คลายเหตุการณ์ลึกลับบนสถานีอวกาศเหนือดาวเคราะห์โซลาริส-สถานที่ที่ ‘ความทรงจำ’ ของผู้คนถูกแปรเปลี่ยนให้กลายเป็น ‘บุคคล’ ที่สามารถถูกมองเห็นหรือแม้แต่จับต้องได้และปรากฏตัวออกมาวนเวียนอยู่รอบกายพวกเขา โดยบุคคลที่นักจิตวิทยาได้เผชิญหน้าก็คือภรรยาที่ฆ่าตัวตายไปแล้วเมื่อหลายปีก่อน ซึ่งก็กระตุ้นให้ความรู้สึกผิดบาปในใจที่เขามีต่อเธอหวนคืนมาอีกครา – ซึ่งด้วยความยาวของหนังกว่า 2 ชั่วโมงครึ่งที่เต็มไปด้วยการดำเนินเรื่องภายใต้จังหวะเนิบเนือยท่ามกลางบรรยากาศอันแปลกประหลาด, พฤติกรรมและบทสนทนาระหว่างตัวละครที่ยากแก่การทำความเข้าใจ และภาพเหตุการณ์สุดพิศวงงงงวยต่างๆ นานา จึงไม่น่าแปลกใจที่คนดูจำนวนหนึ่งจะ ‘รับไม่ไหว’ จนต้องลุกออกไปกลางคัน

ขณะที่ Weathering With You ที่ผมได้ดูในงานรอบสื่อมวลชนอีกหลายวันถัดมานั้น ว่าด้วยนักเรียนหนุ่มวัย 16 ปีที่หนีออกจากบ้านบนเกาะห่างไกลมาแสวงโชคยังกรุงโตเกียวที่มี ‘ฝนตกอยู่ตลอดเวลา’ ก่อนที่เขาจะได้พบกับ ‘สาวฟ้าใส’ ที่มีพลังอำนาจมหัศจรรย์ในการไล่ฝนกลับขึ้นฟ้าและควบคุมสภาพอากาศให้กลับมาแจ่มใสได้ภายในระยะเวลาอันจำกัด จนก่อเกิดเป็นเรื่องราววุ่นวายตามมา – หนังเรื่องนี้สั้นกว่า Solaris ราวครึ่งชั่วโมง และแน่นอนว่ามีเนื้อหาที่ ‘เข้าใจง่าย’ กว่ามาก แถมยังมีจังหวะการเล่าที่กระชับฉับไวตามสไตล์แบบ Your Name หนังสุดป๊อปเรื่องก่อนหน้าของชินไก หาได้อืดอาดหนืดเนือยอย่างที่หนังอาร์ตเฮ้าส์ของทาร์คอฟสกีเป็นไม่

Weathering With You

แต่ที่น่าแปลกก็คือ แม้ว่า Solaris จะมีช่วงที่ทำให้ผมเกือบต้องพักสายตาขณะรับชมอยู่บ้าง (ซึ่งน่าจะเป็นผลมาจากร่างกายที่พักผ่อนไม่เพียงพอของผม ไม่เกี่ยวกับจังหวะการเล่าอันเชื่องช้าของตัวหนัง) ทว่าก็ยังมีอีกหลายช่วงของหนังที่ช่างน่าตื่นตา-ทั้งจากเรื่องราวที่เว้นช่องว่างไว้ให้ขบคิดตีความและงานภาพที่น่าทึ่งสุดๆ หากคิดว่านี่คือหนังจากเมื่อเกือบครึ่งศตวรรษก่อน-จนทำให้ผมถึงกับต้อง ‘ครางฮือ’ อยู่ในใจ ซึ่งผิดกับ Weathering With You ที่ออกจะน่าเบื่อสำหรับผม-อย่างที่ตัวผมเองก็ไม่อยากเชื่อเหมือนกัน เพราะถึงมันจะเป็นหนังอนิเมะที่ผมรอคอยของผู้สร้าง Your Name ดังที่กล่าวไป แต่ขณะที่นั่งดูอยู่นั้น ผมกลับ ‘มีอารมณ์ร่วม’ ไปกับมันได้ไม่มากเท่าที่ควร มีเพียงแค่ความรู้สึกสนุกสนานแบบแกนๆ ไปกับเรื่องเล่าตามวิชวลและจังหวะตัดต่ออันฉึบฉับเร้าอารมณ์ของมัน-ที่แทบจะไม่ต่างจากผลงานก่อนหน้าและเผลอๆ จะเรียกได้ว่า ‘ไม่ทรงพลังเท่า’ ด้วยซ้ำ-ก็เท่านั้นเอง

ยิ่งไปกว่านั้น, หลังจากที่ผมรับชม Weathering With You จนจบ จิตใจของผมกลับท่วมท้นไปด้วยความทรงจำที่มีต่อ Solaris ที่ได้ดูเมื่อวันก่อนขึ้นมาเสียอย่างนั้น – ภาพแสงไฟหลากสีสันของกรุงโตเกียว, ท้องฟ้าเจิดจ้าสลับกับเมฆครึ้ม และหยาดฝนใสกระจ่างที่เริงระบำย้อนกลับขึ้นฟ้าของชินไก กลับไม่สามารถสร้าง ‘มนต์เสน่ห์ตราตรึง’ และดู ‘ลึกลับชวนตั้งคำถาม’ ได้เทียบเท่ากับภาพพืชน้ำที่พริ้วไหวไปตามกระแสธารอันลึกล้ำ, ห่าฝนที่ตกกระหน่ำจนดูราวกับม่านหมอก และพื้นผิวดาวเคราะห์สีสันพิลึกพิลั่นที่เคลื่อนตัววูบไหวน่าหวาดหวั่นของทาร์คอฟสกี …ผมไม่เคยคาดคิดเลยว่า เมื่อเปรียบเทียบกันแล้ว ภาพเคลื่อนไหวอันขมุกขมัวพร่าเลือนเหล่านั้นของทาร์คอฟสกี จะทำให้เลือดลมของผมสูบฉีดจน ‘หัวใจเต้นแรง’ ได้มากกว่าภาพเคลื่อนไหวอันฉูดฉาดแจ่มชัดของชินไก!

Solaris

อย่างไรก็ดี ผมไม่ได้หมายความว่าหนังเรื่องใหม่ของชินไกนั้น ‘แย่กว่า’ หรือหนังอาร์ตเฮ้าส์เก่าเก็บของทาร์คอฟสกีนั้น ‘ดีกว่า’ (เพราะผมเลิกตัดสินหนังอย่างทึ่มทื่อแบบนั้นมานานแล้ว) แต่ผมกำลังคิดว่า อาจเป็นเพราะ Solaris มีสิ่งที่เรียกว่า ‘ความคลุมเครือของเรื่องเล่า’ อยู่อย่างเข้มข้นมากกว่า Weathering With You ซึ่งนี่เองที่ทำให้ผมตื่นเต้นกับการ ‘ลุ้น’ (ว่าอะไรจะเกิดขึ้นถัดไป) และสนุกไปกับการ ‘ตีความ’ (ว่าภาพและเสียงที่ปรากฏอยู่นั้นต้องการ ‘บอก’ อะไร) ผ่านความคลุมเครือที่น่าพิศวงจนคาดเดาไม่ได้ของทาร์คอฟสกี มากกว่าความชัดเจนที่ย่ำซ้ำรอยจนเดาทางได้ของชินไกเป็นไหนๆ

และก็อาจเป็นเพราะเรื่องเล่าใน Solaris ที่สร้างความรู้สึกไม่มั่นคงให้เกิดแก่ผู้ชมตลอดเวลาของทาร์คอฟสกีนั้น ยังทำให้ผมในช่วงวัยสามสิบกว่าที่ต้องเผชิญหน้ากับความ ‘ซับซ้อน’ และ ‘ไม่แน่นอน’ ในทุกวันของชีวิต ได้ตระหนักถึง ‘ความจริง’ ในข้อนี้อีกครั้ง-ทั้งขณะรับชมและหลังรับชม-จนก่อเกิดเป็นความรู้สึกร่วมทางอารมณ์อย่างลึกซึ้งเข้มข้น ซึ่งดูจะ ‘รุนแรง’ ต่อการรับรู้ของผมมากกว่าเรื่องเล่าใน Your Name ที่ผู้ชมพอจะเดาทางได้ของชินไกไปโดยปริยาย

มวยคู่นี้-ระหว่างหนังจากสองฟากฝั่งรสนิยม-ในหัวของผมจึงคล้ายกับเป็นเครื่องตอกย้ำอีกคราว่า บางที ‘หนังป๊อปๆ’ ก็อาจไม่ได้ทำให้หัวใจของผู้ชมเต้นแรงได้มากกว่า ‘หนังอาร์ตๆ’ เสมอไป

 

ธีพิสิฐ มหานีรานนท์

บรรณาธิการ BIOSCOPE