Prometheus ริดลีย์ สก็อตต์

รู้จัก Prometheus ตำนานหฤโหดของทวยเทพผู้ท้าทายพระเจ้าในวัฒนธรรมกระแสหลัก

Home / bioscope, Bioscope focus / รู้จัก Prometheus ตำนานหฤโหดของทวยเทพผู้ท้าทายพระเจ้าในวัฒนธรรมกระแสหลัก

“มันว่าด้วยเรื่องของการสรรสร้าง ระหว่างพระเจ้ากับมนุษย์ที่ลุกขึ้นต่อต้านในภายหลัง” ริดลีย์ สก็อตต์ พูดถึงที่มาของชื่อหนังทุนสร้างร้อยล้านเหรียญฯ ในปี 2012 ของเขาอย่าง Prometheus ซึ่งเป็นชื่อเดียวกันกับตำนานทวยเทพของกรีก และเป็นหนึ่งในตำนานที่ได้รับการเผยแพร่ บอกต่อในวัฒนธรรมกระแสหลักมากที่สุดเรื่องหนึ่ง ทั้งจากหนังของสก็อตต์ ตลอดจนซีรีส์ คอมิก และเกมอีกหลายเกมที่หลายคนน่าจะเคยผ่านหุผ่านตามาบ้างแล้ว

Prometheus หรือโพรมีทีอุส คือเรื่องราวของเทพองค์หนึ่งที่ลุกขึ้นมาขัดขืนต่ออำนาจของเทพซุส ด้วยการขโมย “ไฟ” (หรือก็คือแสงสว่าง) และนำไปแจกจ่ายให้มวลมนุษย์ ด้านหนึ่งมันจึงเป็นการลดทอนอำนาจของเทพซุสผู้ยิ่งใหญ่แห่งขุนเขาโอลิมปัสจนทำให้ฝ่ายหลังโกรธจนนำมาสู่ชะตากรรมอันแสนเศร้าของโพรมีทีอุส

ภาพ Prometheus Being Chained by Vulcan โดย เดรียร์ค ฟาน บาบูเรน ศิลปินชาวดัตช์ในปี 1623

ตำนานที่เก่าแก่ที่สุดบันทึกไว้ว่าโพรมีทีอุสเป็นบุตรของไททันไอแอพิทัสกับนางคลีเมน และมีชื่อเสียงด้านความเฉลียวฉลาดหาตัวจับได้ยาก บางตำราเล่ากันว่าโพรมีทีอุสปั้นมนุษย์คนแรกขึ้นมาจากดินเหนียว ขณะที่เทพองค์อื่นๆ สร้างดาวโลก ทั้งหมดนี้ทำให้โพรมีทีอุสสัมผัสได้ถึงความเปราะบาง อ่อนแอของมนุษย์ที่ทวยเทพ -รวมถึงตัวเขา- สร้างขึ้นมา นั่นทำให้เขาตัดสินใจก่ออาชญากรรมร้ายแรงอย่างการขโมยไฟจากเทพซุสผู้เป็นใหญ่เหนือเทพองค์อื่นๆ ในเทือกเขาโอลิมปัส และนำไปมอบให้มนุษย์ได้ใช้จนรู้จักหุงหาอาหาร ล่าสัตว์และสร้างเครื่องนุ่งห่ม ไฟจากโพรมีทีอุสนี่เองที่ทำให้มนุษย์ปลดแอกตัวเองจากความไม่รู้และอำนาจทั้งปวงของซุส จนซุสโกรธจัดจนนำมาสู่การต่อสู้ ขณะที่บางเรื่องก็ระบุว่า โพรมีทีอุสนั้น ‘แหย่’ ซุสในมื้ออาหารมื้อหนึ่งด้วยการหลอกให้ซุสกินเนื้อดิบที่ไม่ผ่านกระบวนการปรุงอาหารหรือความร้อน จนซุสมารู้ทีหลังและกราดเกรี้ยว แย่งไฟกลับคืนจากมนุษย์ บังคับให้มนุษย์กินเนื้อดิบเหมือนกับตน โพรมีทีอุสที่มองดูอยู่จึงตัดสินใจขโมยไฟกลับมาให้มนุษย์อีกครั้ง ซึ่งนับเป็นตัวอย่างในการเผชิญหน้าสู้กันกับทวยเทพครั้งสำคัญที่ทำให้มนุษย์รู้ว่า ไม่จำเป็นต้องก้มหัวยอมซุสเสมอไป

การขบถครั้งนั้นทำให้ซุสหัวร้อนจัดและตัดสินใจจับโพรมีทีอุสมาลงโทษ ด้วยการอัปเปหิเขาไปยังเทือกเขาห่างไกล ล่ามตัวไว้ด้วยหินหนัก ทุกวัน ซุสจะส่งอีกามาเจาะกินตับของโพรมีทีอุสจนกว่าเขาจะขาดใจตาย และหมดวันนั้น ซุสจะมอบคืนชีวิตให้ใหม่และตับใหม่อีกครั้งเพื่อจะตื่นมาพบกับความทรมานในรูปแบบเดิมๆ (ว่ากันว่าภายหลัง เฮอร์คิวลิสเดินผ่านมาเห็นเขาจะสังหารอีกานั้นด้วยธนู) อย่างไรก็ตาม บางตำนานถึงขั้นระบุว่า ซุสไม่เพียงแต่ลงทัณฑ์โพรมีทีอุสเท่านั้น แต่มนุษย์เองก็โดนด้วยในฐานะที่รับไฟไปจากเขา ซุสจึงลงโทษเสียด้วยการส่งมอบกล่องแพนโดร่า ที่เมื่อเปิดมาแล้วมนุษย์ก็เป็นอันต้องเผชิญหน้ากับหายนะสารพัดสิ่งจากความ ‘อยากรู้อยากเห็น’ ของตัวเอง

อย่างไรก็ดี โพรมีทีอุสนั้นได้รับความชื่นชมจากมนุษย์อย่างมาก และเป็นสัญลักษณ์ของความกล้าหาญที่จะต่อกรกับอำนาจของทวยเทพในเวลาต่อมาก่อนที่จะกระจายไปอยู่ในวัฒนธรรมกระแสหลักมากมาย ที่เห็นได้ชัดที่สุดคือสก็อตต์ที่ตั้งชื่อหนังมาจากตำนานนี้ “เราไถลลึกลงไปในจักรวาลของเหล่าเทพเจ้า แต่ไม่มีอะไรเกี่ยวกับพระคริสต์หรือองค์อัลเลาะห์เลย เพราะตัวผมเป็นคนไม่เชื่อในพระเจ้า” สก็อตต์ว่า “ผมเชื่อว่ามีบางสิ่งนอกเหนือจากความเข้าใจของพวกเราจริงๆ แต่ไม่ใช่ในรูปลักษณ์ของชายร่างสูงไว้หนวดเคราอะไรแบบนั้น

“ผมเชื่อจริงๆ นะว่ามีบางเรื่อง บางสิ่งอยู่จริงๆ ในจักรวาลนี้ บางสิ่งที่มีพัฒนาการ หรือบางสิ่งที่อาจจะอยู่เหนือเราไปแล้วด้วยซ้ำ”

Prometheus เล่าถึงมนุษยชาติที่ออกเดินทางไปยังดวงดาวดวงใหม่ และพบว่าพวกเขาไม่ได้มาเยือนดาวดวงนี้เป็นกลุ่มแรก หากแต่ยังมีสิ่งมีชีวิตอีก(หลาย)อย่างเคยเหยียบย่างมาก่อนแล้ว พวกเขาพบว่าตัวเองไม่ใช่ศูนย์กลางจักรวาล ไม่ได้ยิ่งใหญ่ที่สุดแม้จะสร้างหุ่นยนต์เดวิด (ไมเคิล ฟาสส์เบนเดอร์) ขึ้นมารับใช้พวกเขา อันเป็นสัญลักษณ์ของการปฏิเสธการดำรงอยู่ของพระเจ้าในนามของผู้สร้าง มากไปกว่านั้น มนุษย์ยังรู้สึกตัวเล็กจิ๋วเมื่อต้องเผชิญหน้ากับสิ่งมีชีวิตที่ยิ่งใหญ่กว่ามากในดาวดวงนี้ และนั่นเองที่สั่นคลอนความมั่นใจของพวกเขาอย่างที่สุด

เช่นเดียวกันกับอีกหลายงานก่อนหน้าของสก็อตต์ หนังของเขามักเล่าเรื่องหุ่นยนต์หรือตัวละครที่มีกำเนิดมาจากมนุษย์ และการต่อสู้คัดง้างกับอำนาจใหญ่ (Blade Runner, Gladiator, Alien: Covenant) จนไม่แปลกถ้าเขาจะหลงใหลในตำนานของโพรมีทีอุสที่ต่อสู้กับอำนาจจนตัวเองโดนลงโทษยาวนานและนำมาตั้งเป็นชื่อหนัง

โพรมีทีอุสยังปรากฏตัวในภาพวาดและรูปสลักยุคกลางอีกหลายชิ้น ในวัฒนธรรมร่วมสมัย เช่นการปรากฏตัวในซีรีส์ Supernatural ที่ในโลกปัจจุบัน โพรมีทีอุสยังคงทุกข์ทรมานจากการลงโทษของซุสอยู่ ทั้งตายด้วยการถูกรถชนตลอดจนหัวใจวายอยู่ทุกช่วงอายุขัย และเป็นหนึ่งในตัวละครหลักของเกมที่อ้างอิงจากตำนานเทพกรีกอย่าง God of War II ด้วย โดยเขาคือหนึ่งในคนที่ผู้เล่นต้องปลดปล่อยจากการกุมขังให้ได้