นิยาย มะหมี่ - นภคปภา นาคประสิทธิ์ วรรณกรรมไทย วาณิช จรุงกิจอนันต์ วิสูตร พูลวรลักษณ์ สมจริง​ ศรีสุภาพ หนังดัดแปลง หนังไทย หนังไทย 2544 อครา อมาตยกุล แม่เบี้ย ไท เอ็นเตอร์เทนเมนต์

‘แม่เบี้ย’ : จากความพิศวงฉบับวรรณกรรม สู่ความสมจริงฉบับภาพยนตร์ของ สมจริง​ ศรีสุภาพ

Home / Bioscope focus / ‘แม่เบี้ย’ : จากความพิศวงฉบับวรรณกรรม สู่ความสมจริงฉบับภาพยนตร์ของ สมจริง​ ศรีสุภาพ

โดย กฤตนัย จงไกรจักร

 

หากพูดถึงสิ่งที่คล้ายคลึงกันสำหรับ อสรพิษ และ อิสตรี ก็คงหนีไม่พ้น ความน่าพิศวง ของทั้งคู่ เพราะด้วยเบื้องหน้าที่เต็มไปด้วยความสวยงาม ทว่าเบื้องหลังอาจสร้างความลุ่มหลงจนผู้ที่หันเข้าหาอาจพร้อมถูกล่อลวงให้ตกอยู่ในอันตรายได้ตลอดเวลา

แต่ก็ด้วยเสน่ห์ของทั้งสองสิ่งนี้อีกเช่นกันที่เป็นเหตุให้นักเขียนชั้นครูอย่าง วาณิช จรุงกิจอนันต์ นำเอาเรื่องราวของงูและผู้หญิงมาบอกเล่าเป็น แม่เบี้ย วรรณกรรมที่ว่าด้วยเรื่องราวของกามารมณ์และตัณหาของมนุษย์อันนำไปสู่สัมพันธ์รักที่ไม่สมบูรณ์แบบของ เมขลา -หญิงสาวเจ้าของบ้านเรือนไทย- และ ชนะชล -ชายหนุ่มหัวก้าวหน้าจากเมืองกรุง- ซึ่งถูกตีพิมพ์ลงในนิตยสาร ลลนา ก่อนจะได้รับความนิยมอย่างล้นหลามจนถูกต่อยอดมาเป็นภาพยนตร์และละครโทรทัศน์อยู่หลายต่อหลายครั้ง

เสน่ห์ดังกล่าวยังลุกลามมาถึง คิง สมจริง​ ศรีสุภาพ ที่นอกจากจะเป็นผู้กำกับคนสำคัญในช่วงปลายยุค 80-90 ของค่ายหนัง ไท เอ็นเตอร์เทนเมนต์ แล้ว เขาก็ยังเป็นหนึ่งในแฟนคลับผู้หลงใหลในนิยายเรื่องนี้ด้วยเช่นกัน และเมื่อเขาได้โอกาสจากคุณ วิสูตร พูลวรลักษณ์ ในการสานต่อเรื่องราวของ ‘แม่เบี้ย’ ให้ปรากฏบนจอภาพยนตร์ในปี พ.ศ. 2544 เขาจึงไม่ลังเลเลยแม้แต่น้อย

 

การดัดแปลงครั้งนี้ คุณเป็นคนเสนอโปรเจ็กต์เองหรือว่าได้รับมอบหมายจากค่ายหนัง

จริงๆ คือทั้งสองอย่างครับ เพราะผมเองก็ชอบ ‘แม่เบี้ย’ มาตั้งแต่ตอนที่เป็นหนังสือ แต่พอมีคนเคยทำเป็นหนังแล้ว ก็เลยไม่ได้คิดว่าจะต้องทำอีก จนกระทั่งคุณวิสูตร พูลวรลักษณ์เสนอมาว่า อยากลองทำไหม ผมก็เลยจุดประกายว่า งั้นเราลองเอา ‘แม่เบี้ย’ มาตีความใหม่ในหลายๆ ด้านดีกว่า โดยเฉพาะมุมมองทางจิตวิทยาของ เมขลา ว่าทำไมเธอถึงมีนิสิยแบบนี้ เพราะพูดกันตรงๆ เธอเป็นตัวละครที่ใช้คำว่า ‘แรด’ ได้เลยครับ (หัวเราะ) แต่ผมเองกลับอยากรู้ต่อว่า ที่มาที่ไปของนิสัยแบบนี้คืออะไร

 

มีส่วนไหนที่ตั้งใจดัดแปลงเพิ่มเติมเข้ามาบ้าง

ส่วนสำคัญที่สุดคือ เราเพิ่มเรื่องราวของเมขลาให้ชัดเจนยิ่งขึ้น ซึ่งจะเป็นภูมิหลังในอดีตที่ย้อนกลับไปถึงชีวิตของแม่เธอเลย ว่าแม่เธอเป็นเมียเล็กเมียน้อยในบ้านใหญ่ที่โดนกระทำอย่างไรบ้าง อีกทั้งเรื่องของเพศสัมพันธ์ที่เขามักจะเปิดกว้างเป็นเรื่องสาธารณะด้วย …ส่วนต่อมาที่อยากเล่าคือการเปลี่ยนมุมมองทางเพศ ที่ผู้หญิงจะไม่ได้เป็น ‘ของเล่น’ ของผู้ชายอีกต่อไป แต่จะให้ผู้ชายกลายมาเป็นของเล่นของเธอแทน มันเหมือนกับเป็นการเอาคืน ซึ่งทั้งหมดนี้เป็นมุมมองทางจิตวิทยาของเด็กคนหนึ่งที่เขาโตและถูกหล่อหลอมมาจากสังคมแบบนี้

 

ดังนั้นเรื่องราวที่คุณสนใจจากหนังสือก็คือความไม่เท่าเทียมทางเพศ

ใช่ โดยเฉพาะในฐานะ ‘ผู้ถูกกระทำ’ ที่พวกเมียเล็ก เมียน้อย เมียบ่าวมักตกเป็นเครื่องมือทางเพศ เป็นที่ระบายของผู้ชาย ทำให้เมขลาเกิดความคับแค้นและอยากเอาคืน ซึ่งจริงๆ มันก็เป็นสิ่งที่ผิดนะ แต่เมื่อเขาโตและถูกหล่อหลอมมาอย่างนี้ มันก็เป็นเหมือนเป็นการอยากเอาชนะของเธอ ซึ่งเราว่าตรงนี้เป็นส่วนที่น่าสนใจดี

 

ในส่วนของนักแสดงหลักทั้ง มะหมี่ นภคปภา นาคประสิทธิ์ และ กอล์ฟ อครา อมาตยกุล คุณมีวิธีคัดเลือกอย่างไร

เราเริ่มคัดเลือกนักแสดงจากการแคสติ้งก่อนเลยครับ และสองคนนี้ดูเหมาะสมที่สุด ผมเลือกเมขลาจากความลึกลับ ดูน่าค้นหา วิธีการเลือกนักแสดงจึงไม่ได้เลือกจากความสวยงาม แต่เป็นเรื่องของความดึงดูด มีเอกลักษณ์ หน้าตาแบบที่คนดูจะต้องอยากทำความรู้จักกับเธอ อะไรแบบนั้น ส่วนชนะชลในบทประพันธ์เขาคือเด็กสุพรรณบุรี เป็นคนไทยแท้ เราเลยอยากได้นักแสดงที่มีหน้าตาเป็นคนไทยจริงๆ

 

คุณคิดว่าเรื่องอสรพิษและอิสตรีกับคนยุคนี้มันยังเชื่อมโยงกันอยู่ไหม

คุณวิสูตรเคยบอกผมว่า เรื่องงูกับคนไทยเป็นอะไรที่ถูกชะตากันมากครับ คนไทยมักจะชอบ ซึ่งผมว่าก็จริงนะ ลองสังเกตดูสิอย่าง นาคี ไม่ว่าจะภาคหนึ่งหรือสอง ก็ดังเปรี้ยงปร้างทั้งคู่ จริงๆ งูเป็นสัตว์ที่น่าหลงใหลนะ เขามีความสวยงามของลวดลายบนเกล็ด แต่เขาก็มีความน่ากลัวซ่อนอยู่ แบบเดียวกับผู้หญิงเลยครับ ขนาดส่วนตัวผมเป็นคนกลัวงู แต่พอทำหนังเรื่องนี้ เราก็ต้องไปลองจับ ลองลูบไล้เพื่อศึกษาสำหรับใช้ถ่ายหนัง ซึ่งบางที ผมก็ยังหลงใหลในตัวเขาเลยนะ แม้จะยังกลัวอยู่ (หัวเราะ)

 

การดัดแปลงจากตัวหนังสือมาเป็นภาพยนตร์มีความยากตรงไหน

ยากนะ โจทย์หลักเลยคือจะทำอย่างไรให้มันดูอีโรติกโดยที่ไม่โป๊ เพราะหนังเราพูดถึงเรื่องเพศสัมพันธ์ กามารมณ์ เลยต้องมาคิดต่อว่าจะมีเทคนิคไหนที่จะถ่ายทอดเรื่องแบบนี้ออกมา โดยที่ยังออกฉายเป็นภาพยนตร์ได้ สุดท้ายผมแก้ไขด้วยการใช้เทคนิคการเล่าเรื่องด้วยภาพ มีการซูมตามแขน-ขาที่เปลือย แต่จริงๆ ไม่ได้เปลือยนะ ซึ่งการเล่าเรื่องด้วยภาพแบบนี้จะทำให้คนดูเริ่มคิดต่อไปเองว่ามันเป็นฉากอีโรติก

อีกอย่างคือด้วยความที่เรื่องนี้มีกรอบของนักเขียนอยู่แล้ว มันก็เลยยากขึ้น เพราะเราก็ต้องถ่ายทอดทุกอย่างให้ออกมาใกล้เคียงมากที่สุด อย่างเช่น บ้านเรือนไทยของนางเอก เราก็พยายามถ่ายทอดให้ตรงตามที่หนังสือบรรยายมากที่สุด ซึ่งเราสร้างบ้านใหม่ขึ้นมาเลยนะ แต่แต่งให้มันเก่า ให้มันดูร่มรื่น ร่มเย็น มีกลิ่นหอมของดอกไม้ยามบ่ายตรงตามหนังสือเลยครับ เราต้องสร้างบรรยากาศในหนังสือแบบนั้นออกมาให้ได้

 

แล้วในส่วนของหนังสือต้นฉบับ คุณชอบส่วนไหนของเรื่องเป็นพิเศษ

ผมชอบความลึกลับของงูครับ เพราะในหนังสือ งูคือความพิศวงในการตีความครับ บ้างก็จะบอกว่าเป็นบรรพบุรุษของเมขลา เป็นญาติผู้ใหญ่มาสอดส่องความผิดพลาดของเธอ แต่บ้างก็ว่าเป็นจิตสำนึกอีกร่างของเธอที่คอยมาเตือนเวลาเธอทำความผิด เพราะส่วนตัวแล้ว ผมคิดว่าลึกๆ ทุกคนหรือแม้กระทั่งเมขลาเอง ไม่มีใครอยากทำผิด เพียงแต่สิ่งที่เกิดขึ้นมันคือการถูกหล่อหลอมมาจากสังคมที่เธอเคยอยู่แค่นั้นเอง

 

แต่ปกติคุณเป็นคนทำหนังแบบสมจริงมาก่อน พอได้มาลองจับงานที่แฟนตาซีแบบนี้ มันยากขึ้นไหม

คือส่วนตัวผมเป็นคนชอบทดลองครับ และด้วยความที่เป็นคนชอบเรื่องราวลึกลับเหนือธรรมชาติแบบนี้อยู่แล้วด้วย เลยท้าทายเราเข้าไปใหญ่เลย ว่าจะทำอย่างไรให้งูมีความลึกลับและน่าติดตาม ทำให้คนดูอยากรู้ต่อว่า จริงๆ แล้วเรื่องทั้งหมดนี้คืออะไรกันแน่

 

การทำหนังดัดแปลงแตกต่างจากหนังที่เขียนบทขึ้นเองมากไหม

ไม่เลยครับ จริงๆ การทำหนังดัดแปลงมันก็คือการสร้างเรื่องราวขึ้นมาเหมือนตอนทำหนังที่เขียนบทขึ้นมาใหม่เลย เพราะถึงแม้เราจะต้องยึดอยู่ในกรอบของเนื้อเรื่องที่มีอยู่แล้ว แต่ส่วนที่เราแต่งเติมมันก็ต้องคิดใหม่ทำใหม่ทั้งหมดอยู่ดี สำหรับผม การดัดแปลงมันคือการตีความในกรอบเดิมนั่นแหละครับ แต่จะเป็นกรอบที่ ‘ลึก’ มากขึ้น ซึ่งส่วนที่ลึกขึ้นของเรื่องนี้ก็คือมุมมองต่อเมขลาที่เราอาจคิดว่าเธอดูแรด แต่ผมจะไม่หยุดแค่นั้น จะมาคิดต่อว่าทำไมเธอถึงเป็นแบบนั้น เนื้อแท้ของเธอเป็นคนแบบนั้นจริงๆ เหรอ ถ้าเธอได้เจอรักแท้เธอพร้อมจะหยุดนิสัยแบบนี้หรือเปล่า

 

สุดท้ายแล้ว ในการดัดแปลง แม่เบี้ย ครั้งนี้ ผู้ชมจะได้อะไรบ้าง

ผมมองว่า สุดท้ายเราจะยังได้บรรยากาศของ ‘แม่เบี้ย’ ในหนังสืออยู่ แต่จะได้ความกลมของเนื้อเรื่องที่สมบูรณ์ขึ้นครับ โดยเฉพาะมุมมองในแง่จิตวิทยาของเมขลาต่อเรื่องความสัมพันธ์ โดยจะมีคำว่า ‘รักแท้’ เพิ่มขึ้นมา เราอยากเพิ่มเติมความอ่อนโยนเข้าไปในเรื่องบ้าง ไมได้มีแต่ความเร่าร้อนของตัณหามนุษย์เพียงอย่างเดียว