Golden Lion Venice Venice Film Festval Venice International Film Festival

รางวัล ‘สิงโตทองคำ’ นี้ เทศกาลหนังเวนิซท่านได้แต่ใดมา?

Home / Bioscope focus / รางวัล ‘สิงโตทองคำ’ นี้ เทศกาลหนังเวนิซท่านได้แต่ใดมา?

แม้จะขึ้นชื่อว่าเป็นเทศกาลหนังที่เก่าแก่ที่สุดในโลก และเดินทางมากว่า 7 ทศวรรษแล้ว ทว่ายังมีอีกหลายเรื่องที่หลายคนยังไม่ทราบเกี่ยวกับ ‘เทศกาลภาพยนตร์นานาชาติเมืองเวนิซ’ (Venice International Film Festival) ซึ่งหนึ่งในนั้นก็คือ ที่มาที่ไปของรางวัลอันทรงเกียรติและยิ่งใหญ่ที่สุดของงานอย่าง ‘สิงโตทองคำ’ (Golden Lion หรือ Leone d’Oro ในภาษาอิตาเลียน) ที่มอบให้แก่ ‘ภาพยนตร์ยอดเยี่ยม’ ประจำปีนั่นเอง

โดยถึงทุกวันนี้ มีผู้กำกับชื่อดังจากทั่วโลกไม่ต่ำกว่า 70 คนที่เคยชนะรางวัลนี้มาแล้ว ไม่ว่าจะเป็น อังเดร ทาร์คอฟสกี (Ivan’s Childhood), ไมเคิลแอนเจโล อันโตนิโอนี (Red Desert), ฌ็อง-ลุก โกดาด์ (First Name: Carmen), หลี่อัน (Brokeback Mountain ควบ Lust, Caution) และ อัลฟองโซ กัวร็อง (Roma) เป็นต้น

วาเลอรีโอ ซูร์ลีนี (ซ้าย) และทาร์คอฟสกี (ขวา) หลังรับรางวัลคู่กันเมื่อปี 1962

ทำไมต้องเป็น ‘สิงโต…มีปีกสีทอง’

เพราะมันไม่ใช่สิงโตธรรมดา แต่เป็นถึง ‘สิงโตของนักบุญมาร์ค’ (Lion of Saint Mark) ซึ่งเป็น ‘สิงโตมีปีกสีทอง’ ตัวเดียวกับที่ยืนถือดาบและเหยียบคัมภีร์ไบเบิ้ลอยู่บนผืนธงเก่าแก่ของเวนิซ (หรือสาธารณรัฐเวนิซเดิม) นั่นเอง โดยสัตว์มหัศจรรย์ตัวนี้ถือได้ว่าเป็นสัญลักษณ์แห่ง ‘อำนาจ’ ที่ปรากฏอยู่คู่บ้านคู่เมืองของเวนิซมาเนิ่นนานนับตั้งแต่ศตวรรษที่ 7 แล้ว

 

Manon หนังรางวัลสิงโตทองคำเรื่องแรก
มอบให้ผู้ชนะกันมานานแค่ไหน

ถึงแม้ตัวเทศกาลจะจัดกันมาตั้งแต่ปี 1932 ทว่ากว่าที่คณะกรรมการจะเริ่มสร้างสรรค์ออกแบบรางวัลนี้มาเพื่อมอบให้แก่ผู้ชนะนั้น ก็ปาเข้าไปตอนปี 1949 โน่น โดยก่อนหน้านั้น รางวัลสูงสุดของเทศกาลมีชื่อว่า Mussolini Cups (ถูกใช้ระหว่างปี 1934-1942) -ที่ตั้งตามชื่อของ เบนิโต มุสโสลินี ผู้นำเผด็จการฟาสซิสต์ที่เรืองอำนาจสูงสุดในยุคนั้น โดยมอบให้แก่ทั้งหนังอิตาเลียนและหนังต่างประเทศยอดเยี่ยม- และ Grand International Prize of Venice (1947-1948) มาก่อน

คนทำหนังรายแรกของโลกที่ได้รับรางวัลสิงโตทองคำไปนอนกอด ก็คือ ฮ็องรี-จอร์เจส์ คลูโซต์ ผกก.ชาวฝรั่งเศสจากหนังเรื่อง Manon ในปี 1949 ส่วนคนทำหนังจากเอเชียรายแรกที่ได้ไปคือ ผกก.ระดับปรมาจารย์ชาวญี่ปุ่น อากิระ คุโรซาวะ จาก Rashomon ในปี 1951 ขณะที่ผกก.ชาวฟิลิปปินส์ขวัญใจคอหนังบ้านเราอย่าง ลาฟ ดิอาซ ก็พาหนังความยาว 3 ชั่วโมงกว่าเรื่อง The Woman Who Left คว้าสิงโตทองคำในปี 2016 และกลายเป็นหนังจากภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เรื่องแรกที่สามารถชนะรางวัลนี้ไปได้ (ส่วนของไทยเรา มีโอกาสได้แค่เข้าชิงเพียงครั้งเดียวจาก Syndromes and A Century หรือ ‘แสงศตวรรษ’ ของ อภิชาติพงษ์ วีระเศรษฐกุล เมื่อปี 2006)

Syndromes and A Century หนังไทยเรื่องแรกและเรื่องเดียวที่เคยเข้าชิงรางวัลนี้
Artists in the Big Top: Perplexed หนังสิงโตทองคำเจ้าปัญหา
บางเกร็ดน่ารู้-สถิติน่าสน

เขาเคยหยุดมอบรางวัลกันไปตั้ง 11 ปีเชียวนะ : หลังจากที่ทางเทศกาลได้มอบรางวัลนี้ให้แก่หนังทดลองฝั่งเยอรมันตะวันตกอย่าง Artists in the Big Top: Perplexed ของ อเล็กซานเดอร์ คลูเกอ ในปี 1968 ก็เกิดเป็นดราม่าว่าการตัดสินรางวัลนี้ยังตั้งอยู่บนหลักเกณฑ์เชิงการเมืองมากเกินไป จนคณะผู้จัดงานต้องหยุดมอบรางวัลกันไปเสียดื้อๆ ระหว่างช่วงปี 1969-1979 ก่อนกลับมามอบอีกครั้งในปี 1980

ฝรั่งเศสคือแชมป์ผู้ครองรางวัล : ประเทศที่มีคนทำหนังคว้ารางวัลสิงโตทองคำไปมากที่สุด ก็คือ ฝรั่งเศส โดยมีจำนวนหนังจากบ้านเขาที่ชนะรางวัลนี้มากถึง 14 เรื่องเลยทีเดียว

 

Roma หนังสิงโตทองคำปีล่าสุด
แล้วยังมี ‘สิงโตตัวอื่นๆ’ อีกหรือเปล่า

มีสิจ๊ะ อย่างในปี 1969 เป็นต้นมา ก็เริ่มมีการมอบสิงโตทองคำ ‘ตัวที่ 2’ ในชื่อ Golden Lion Honorary Award ซึ่งถูกใช้เป็นรางวัลเกียรติยศที่มอบให้บุคลากรคนสำคัญผู้สร้างคุณูปการในแง่ใดแง่หนึ่งต่อวงการภาพยนตร์โลก (คนแรกที่ได้รับรางวัลนี้คือ หลุยส์ บุนเยล คนทำหนังชั้นครูจากสเปนผู้บุกเบิกภาพยนตร์แนวเหนือจริง)

นอกจากนี้ ก็ยังมีการมอบรางวัลรูปสิงโตที่แตกต่างกันออกไปอีกถึงสองตัว ได้แก่…

1) สิงโตเงิน(Silver Lion) ที่เคยเป็นรางวัลสำหรับ ‘หนังรองชนะเลิศ’ บ้าง ‘หนังเรื่องแรกยอดเยี่ยม’ บ้าง มาตั้งแต่ปี 1953 ซึ่งในปัจจุบันนี้ (นับจากปี 1990) สิงโตเงินก็ได้ถูกเปลี่ยนมาเป็นรางวัลที่มอบให้แก่ ‘ผู้กำกับยอดเยี่ยม’ โดยคัดเลือกจากหนังที่ได้เข้าชิงสิงโตทองคำในสายประกวดหลักนั่นเอง (อย่างไรก็ดี รางวัล Grand Jury Prize หรือหนังรองชนะเลิศทุกวันนี้ ก็ยังคงมีรูปทรงเป็นสิงโตเงินที่คล้ายคลึงกันอยู่เช่นเดิม)

และ 2) สิงโตเควียร์ (Queer Lion) อันเป็น ‘สิงโตปีกสีรุ้ง’ ที่มอบให้หนังที่สะท้อนเรื่องราว/แง่มุม/วัฒนธรรมของชาว LGBTQ ออกมาได้อย่างยอดเยี่ยม นับตั้งแต่ปี 2007

แน่นอนว่าสำหรับในเทศกาลปีนี้ รางวัลสิงโตทองคำและสิงโตอื่นๆ จะยังคงถูกส่งมอบให้แก่คนทำหนังจากหลากหลายประเทศอยู่เช่นเคย – ต้องคอยติดตามกันต่อไปว่า ใครจะได้บรรดารางวัลอันทรงเกียรติไปครอบครองในเทศกาลหนังเวนิซครั้งนี้!